و مخالفت بر مىخيزد . فشرده بحث از آنجا كه نفس آدمى كنجكاو و پژوهشگر است ، در طول زندگى - همانند معده حريص و سيرىناپذير خود كه در طول حيات غذا مىجويد - در جستجوى شناخت و معرفت مىباشد . پس ، هنگامى كه جوياى علت حركت در متحركها و سبب وجود در موجودات مىگردد ، عقل او به اين نتيجه و حكم مىرسد كه : هر حركتى حتما بايد حركت دهنده داشته باشد ، و هر آفريده‌شدهء داراى نظم و نظامى كه با حساب و دقت و وزانت به وجود آمده باشد ، به يقين بايد آفريننده مناسب خود را دارا باشد . اين آفريننده نامش « إله » يعنى خداست . پس ، هيچ‌كس را نشايد كه در روز قيامت بگويد : إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ ما از اين مسائل غافل بوديم . يا بگويد : « پدران ما در گذشته شرك آوردند ، و ما از نسل ايشان بوديم » - يعنى انتخاب راه از طرف آنان بوده - « آيا ما را به خاطر كردار جاهلانه آنان هلاك مىكنى ؟ » زيرا ، حال ايشان در اين باره ، حال مردمان در زندگى دنياست ، مردم پيش از كشف نيروى برق و الكتريسيته در تاريكى محض به سر مىبردند . به خاطر غريزه تحقيق و كنجكاوى كه در ذات آنان به وديعت نهاده شده بود ، فرزندانشان به كشف نيروى برق دست يافتند . ديگر كشفيات بشر هم ، در هر دوره و نسلى كه گذشتگان به آن دسترسى نداشته‌اند ، از اين قبيل است . بدين سبب ، همانگونه كه نسل بشر تاريكى دنياى مادى خود را با تحقيق روشن نمود ، مىتوانست تاريكى كفر پدرانش را نيز پشت سر گذارده و از نور پيامبران روشنى بجويد . پس ، هيچ كس نمىتواند بگويد : چون پدران من در تاريكى ظلم و شرك ، و تاريكى انكار خالق به سر بردند ، من هم به ناچار از آنان پيروى مىكردم . ناچارى در كار نيست ، زيرا ، خداوند رحمان با فرستادن پيامبران ، براى تذكر غافلان و ناآگاهان ، حجت را بر مردمان تمام كرده است . چنان كه به خاتم پيامبرانش فرموده : فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ * لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ * پس تذكر بده ، كه تو تنها ، تذكردهنده‌اى . تو بر آنان مسلّط